Dla jednych jest królową polskich szos, przez innych nie jest uznawana nawet za samochód. Z całą pewnością samochodem jednak jest, w dodatku pierwszym zaprojektowanym i produkowanym seryjnie w powojennej Polsce.  Wyprodukowano 521 311 egzemplarzy.

Dla jednych jest królową polskich szos, przez innych nie jest uznawana nawet za samochód. Z całą pewnością samochodem jednak jest, w dodatku pierwszym zaprojektowanym i produkowanym seryjnie w powojennej Polsce.  Wyprodukowano 521 311 egzemplarzy.

2

Dla kogo Syrena?

Historia Syreny zaczyna się w maju 1953 roku, kiedy władze partyjno – rządowe podjęły decyzję o budowie popularnego samochodu osobowego. Miał on być przeznaczony przede wszystkim dla „racjonalizatorów, przodowników pracy, aktywistów, naukowców i przodujących przedstawicieli inteligencji”, a więc ludzi żyjących w zgodzie z obowiązującą wtedy władzą. W celu minimalizacji kosztów produkcji Syrena miała wykorzystywać część elementów pochodzących z Warszawy M20, której produkcja rozpoczęła się na licencji dwa lata wcześniej. Początkowe plany zakładały budowę około 4 000 samochodów rocznie.

Prototyp przedstawiono na XXIV Międzynarodowych Targach Poznańskich w czerwcu 1955 roku. Miał napędzający koła przednie dwusuwowy, dwucylindrowy silnik rzędowy umieszczony wzdłużnie przed przednią osią. Za przeniesienie napędu odpowiadała 4 – biegowa, niesynchronizowana skrzynia biegów z dźwignią umieszczoną przy kierownicy.

Ze względu na koszty zdecydowano się na konstrukcję ramową zamiast samonośnej. Do ramy przymocowane blaszano – drewniane, dwudrzwiowe nadwozie, za które odpowiedzialni byli prof. Stanisław Panczakiewicz (projektant airstreamowego Lux – Sporta) i inż. Stanisław Łukaszewicz, nadzorowani przez inż. Karola Pionniera. Dostęp do bagażnika był możliwy jedynie od wewnątrz – z zewnątrz można było dotrzeć przez niewielką klapę jedynie do umieszczonego poziomo koła zapasowego.

Zastosowano prostą konstrukcję zawieszenia z poprzecznie umieszczonymi resorami piórowymi oraz amortyzatorami ramieniowymi, które podobnie jak przekładnia kierownicza, układ hamulcowy i duże 16 calowe koła, pochodziły z Warszawy M20. Z „garbusa” zaadoptowano też między innymi klamki drzwi czy panele nadwozia. Zmianie uległ plan produkcyjny – zamiast 4 000 miało teraz powstawać 10 000 sztuk rocznie.

Trudne początki

Seryjna produkcja Syreny rozpoczęła się w 20 marca 1957 roku w warszawskiej Fabryce Samochodów Osobowych. W pierwszym roku produkcji powstało zaledwie 200 egzemplarzy, w kolejnym następne 660. Tak niska ilość wynikała z prymitywnego sposobu produkcji pierwszych Syren – elementy nadwozia wyklepywane były ręcznie na cementowo – asfaltowych formach. Zmieniło się to dopiero jesienią 1958 roku, kiedy blachy zaczęto tłoczyć na prasach. Wersja produkcyjna różniła się od prototypu przede wszystkim całkowicie metalowym nadwoziem. Wraz z nim pojawiła się długa klapa bagażnika, pozwalająca na dostęp do transportowanych bagaży również z zewnątrz. Źródłem napędu wozu był opracowany i produkowany w Wytwórni Sprzętu Mechanicznego w Bielsku-Białej silnik S15 o pojemności 746 cm³ i mocy 27 KM.

  • Syrena 101

Już w momencie wprowadzenia do produkcji seryjnej Syreny 100 zdawano sobie sprawę z niedostatków oraz wad tego auta, które utrudniały jego eksploatację oraz produkcję. Ze względów finansowych oraz technicznych dalsze usprawnienia i modernizacje Syreny postanowiono wprowadzać etapami.

Pierwsza zmodernizowana wersja o oznaczeniu Syrena 101 wdrożona została do produkcji seryjnej w 1960 roku. Nowa Syrena charakteryzowała się zmianami w przednim zawieszeniu, gdzie amortyzatory teleskopowe zastąpiły ramieniowe, mniejszymi 15 calowymi obręczami kół i wprowadzeniem pompy paliwa – wcześniej całą pracę w transporcie mieszanki do silnika wykonywała grawitacja. Jednostka napędowa osiągała moc 27 KM przy 3800 obr./min, co pozwalało na osiągnięcie prędkości 105 km/h. Kolejną nowością była luksusowa wersja z dwukolorowym nadwoziem i ozdobnymi listwami bocznymi.

  • Syrena 102

Syrenę 102 produkowano w latach 1962–1963. Od poprzedniego modelu – Syreny 101 odróżniała się krótszą klapą bagażnika o innej konstrukcji i innymi drobnymi detalami nadwozia. Dodatkowo zmieniono ustawienie koła zapasowego w bagażniku na prawie pionowe, co zaowocowało wzrostem pojemności ładunkowej. Zastosowano także nowe odchylane fotele przednie.

Nadwozie malowano najczęściej w dwóch kolorach, dach w kolorze zbliżonym do barwy kości słoniowej, resztę karoserii w kolorze wybranym przez nabywcę (najczęściej błękit). Moc silnika i osiągana prędkość maksymalna w porównaniu z Syreną 101 pozostały niezmienione. Zalecana przez producenta prędkość podróżna wynosiła 60-75 km/h.

  • Syrena 103

Model 103 produkowany był od października 1963 do lipca 1966 roku. W stosunku do poprzednika, głównymi zmianami były zmodernizowany przód (inny wlot powietrza) oraz nowy silnik S-150. Dzięki modyfikacjom rozwijał on moc 30 KM przy 4000 obr./min, co pozwalało na rozpędzenie Syreny 103 do prędkości 105 km/h.

Zmieniono znacznie sposób produkcji auta – wykonano około 250 nowych tłoczników, zmieniono technologię spawania, dzięki czemu karoseria stała się sztywniejsza i szczelniejsza. Istotnych zmian doczekał się także proces malowania nadwozi – zaczęto je lakierować piecowo, co wpłynęło pozytywnie na ich jakość i trwałość.

  • Syrena 104

Model 104 samochodu FSO Syrena produkowany był w latach 1966–1972. Zastosowano w nim nowy silnik trzycylindrowy S-31 o pojemności 842 cm³ i mocy maksymalnej 40 KM oraz całkowicie zsynchronizowaną skrzynię biegów. Zmieniono klosze lamp tylnych, reflektory, kierunkowskazy przednie, kołpaki. Podstawową zmianą w nadwoziu była zmiana ściany grodziowej.

W kabinie zmieniono usytuowanie cięgien sterowania, m.in. „ssania” i rączki hamulca ręcznego. Model 104 w odróżnieniu od 102 i 103 ozdabiano unoszącymi się ku górze listwami bocznymi umieszczonymi na wysokości klamek. Syrena 104 była ostatnim modelem z drzwiami otwieranymi „pod wiatr”, czyli przeciwnie do kierunku jazdy.

  • Syrena 105

Syrena 105 była produkowana w 1972 roku przez FSO, a następnie po przeniesieniu całości produkcji w latach 1972–1983 w FSM.

Od poprzednika odróżniają go drzwi z zawiasami umieszczonymi na przednim słupku nadwozia (jak w większości współczesnych samochodów). Zastosowano klamki zewnętrzne pochodzące z modelu Polski Fiat 125p. Obniżono o 2 cm krawędź tylnych bocznych okien. Wewnątrz siedzenia przednie wyposażono w blokadę położenia. Zastosowano prostokątne tylne światła odblaskowe obok kloszy lamp tylnych. W 1975 roku wprowadzono także dwuobwodowy układ hamulcowy. W Warszawie powstało 3571 egzemplarzy Syreny 105.

W 2013 roku egzemplarz Syreny 105 został zakupiony w Polsce przez ekipę brytyjskiego programu Fani czterech kółek, sprowadzony do Wielkiej Brytanii, odremontowany w poświęconym mu odcinku programu i sprzedany następnie za 8000 funtów do prywatnego muzeum motoryzacji Bubble Car Museum w Lincolnshire.

Produkcja samochodów Syrena z podziałem na modele, w sztukach:

  • 100 – 4895 sztuk;
  • 101 – 8347 sztuk;
  • 102 – 11341 sztuk;
  • 102S – 141 sztuk;
  • 103 – 29767 sztuk;
  • 103S – 391 sztuk;
  • 104 – 113689 sztuk;
  • 105 i 105L – 3571 (FSO) + 344077(FSM)

Pierwsze próby stworzenia samochodu dostawczego na bazie Syreny podjęto w 1968 roku. Skonstruowano wtedy pick-upa i furgon na bazie Syreny 104. Konstruktorami obu tych samochodów byli inżynierowie FSO Czesław Piechur i Stanisław Łukaszewicz. Pomimo dużego zainteresowania nie znaleziono środków potrzebnych do kontynuacji prac. Ostatecznie decyzja o budowie samochodów zapadła w 1971 roku.